Leidseplein Ondergronds

De Vereniging Repro Nederland had in 2000 een prijsvraag uitgeschreven met als thema ‘Leidseplein ondergronds’. Samen met Jelk Kruk en Job Beerthuizen hebben wij hard gewerkt aan een mooie inzending. Onderstaand is onze toelichting op de inzending. Wij hebben niet gewonnen. Omdat wij dusdanig teleurgesteld waren in de beoordeling hebben wij een reactie gestuurd, die ziet u daaronder.

Inzending

MAGMA PLAZA

Love in Different Bottles

Dit ontwerp is een sprookje. Een sprookje, of liever gezegd een illusie die de harde schaduwen van de realiteit doet vervagen en over doet gaan in de contouren van de zoete aanblik van de liefde en het vermaak. Hier onder het Leidseplein vindt men de schatkamers van de nacht. Zeven dagen per week, 24 uur per dag. Buiten hullen de lichten onder de glazen delen van de atriumkap de passerende trams en taxi’s in een rood schijnsel. Het broeit onder het Leidseplein.

Het ondergrondse programma is een aanvulling op het bovengrondse plein. Het is gericht op het nachtleven. Het is een programma vol adult entertainment of eigenlijk erotainment met nachtclubs, ero-shops, een red light district,  bars waar men Love Potion schenkt…. Hier vinden verlangen en verleiden elkaar in een verboden handelen, betaald of onbetaald… Dit is een Adult Disney World.

De geïsoleerde ruimtewerking van de ondergrond is een van de belangrijkste negatieve psychologische aspecten die ondergrondse ruimten tot een nachtmerrie kunnen maken in het bevooroordeelde menselijke denkraam. Een angst waar niemand weet waar die precies vandaan komt, maar waar iedereen zich wat bij voor kan stellen. De ondergrond biedt echter ook de mogelijkheid tot een ideale maakbare omgeving te creëren en daar alle verstorende invloeden uit weg te filteren, te versluieren of te transformeren, tot iets mystieks, iets rustieks of juist om aanleiding te geven tot iets onstuimigs extravagants. Met haar beschermende werking bergt Moeder Aarde Magma Plaza als een geënsceneerd paradijs bijna letterlijk in haar schoot. De ondergrond wordt aangegrepen om iets ontastbaars te maken. Een diversiteit van sferen en ruimten lopen in elkaar over, gemaakt van licht, materiaal, textuur, geur en geluid.

De functies vinden rond alle wijzerstanden van de klok plaats en zorgen voor een eigen ritme van voortdurende levendigheid. De ruim vorm gegeven routing in en om het atrium zorgen voor voldoende overzicht en oriëntatie. Overdag trekt men hierdoor naar de winkeltjes en de ero- en gadgetshops, vanaf de middag komt men eten of iets drinken en later in de avond en de nacht vindt het grote publiek haar weg naar het vertier en de onbezonnenheid in de clubs, de cinema’s en de disco. 

De afdaling van de trap is de inwijding in de ondergrond. Het daglicht valt als door een vitrage op de fonteinen die in de diepte hun vocht hoog in de lucht  spuiten, daarbij de lucht beduftend en licht verstrooiend. De atmosfeer wordt verlevendigd tot diep in de aangrenzende ruimten. Overdag is dit het gefilterde daglicht, ‘s nachts zorgt een ambiënt kunstlicht voor een halfschemerige atmosfeer. De drie hoofdprogrammaonderdelen zijn om het atrium gegroepeerd. Ze zijn te onderscheiden in een deel met cinema’s, nachtclubs en discotheek (laser en stroboscoop light), een red-light zone met SM kelder en een lusthof (artificieel daglicht, twilight). Het zijn onderdelen met ieder een eigen ondergrondse karakteristiek, die tot uitdrukking wordt gebracht in materialen, licht en sfeer. Het schijnsel van de rode lichten en blacklights vanuit het red light district valt het atrium binnen en heeft een hypnotiserende werking op de passanten. Weggeborgen op niveau -3 branden de extremen van de hartstocht, een beschermde zone voor ontmoetingen in leer met dominance en submission…

In het lusthof bepaalt een balans tussen warm gekleurd licht en natuurlijke elementen de ontspannen en rustgevende ambiance in het lusthof. Het heeft hanging gardens boven het carré, de vijver, de mozaïekvloer en de aquariumgevel, die het gehele lusthof omvat en ruimtelijk werkt als een ondergronds raam. De luxe sexclub voor les nouveau riches is daarmee verworden tot een Atlantis 2002. Een verzonken stad van duizend en één nacht.

Het atrium is de sleutel naar de ondergrondse wereld maar is meer dan een ontsluitingskern. Het functioneert als levend centrum, als het kloppende hart van het ondergrondse plein, en doet dienst als schakel tussen het bovengrondse dag- en nachtritme en het ondergrondse autonome en min of meer  permanente klimaat. Het is een overgang van het dynamische nachtleven naar de koude heiige nacht of de hete, door de zon geteisterde dag. Een toegang tot een surrealistische tijdelijke wereld, waar een ieder vol verlangens kan trachten de verleidingen te weerstaan die overal door de ruimtes gedrapeerd lijken te liggen.

Toelichting plattegronden

Red Light district

De karakteristiek verlichte bordelen staan strak zij aan zij opgesteld, waarmee ze de bezoeker een overdaad aan keuzes biedt. Ook waar men langs een zichtlijn kijkt, of een blik in het atrium werpt, weet men zeker: dit is dè rossebuurt van Nederland. Op de onderste laag zijn de units groter waarmee ze ruimte geven aan zaken als SM, Bondage, en groepsactiviteiten.

De prostitués hebben een vrij klein gedimensioneerde werkplek die echter wel compleet is met individuele sanitaire faciliteiten.

Lusthof

De trap die vanaf niveau-1 in het atrium is te bereiken brengt je via een waar canyon naar de aquariumpoort die toegang geeft tot de carré van de verzonken stad: Het Lusthof. De massage salons, whirlpools en luxe hotelkamers, cafés en een klein restaurantje zorgen ervoor dat de bezoekers er nooit meer weg willen.

De kompasroos is een 3 dimensionaal object bij de fontein. Een zeemans werktuig dat naar de verzonken stad verwijst of een oriëntatie punt voor de ondergrond?

Atrium

Het verkeerscentrum die de onderlinge ruimten tot één geheel smeed. Hier bevinden zich de entree, de belangrijke stijpunten, gadgetshops, videocockpits, barretjes en de bistro, allen aangenaam uitkijkend op het atrium zelf: een indrukwekkende overspanning met centraal een opspuitende fontein. Mineraalwater met zijn heilzame werking komt immers uit de grond.

Entertainment

Dit uit twee hoge lagen bestaande deel heeft boven een grote foyer waaraan een serieuze bioscoop, waar zowel Hollywood-, filmhuis- en erotische films draaien, en nachtclubs (met kleine podia) liggen. Op de onderste laag is de trendy discotheek met een groot podium voor concerten.

Reactie op beoordeling

Nadat wij vol overgave en inspanning onze presentatie hadden ingeleverd voor de prijsvraag Leidsplein ondergronds waren wij erg benieuwd naar het niveau van de deelnemer(s) die ons eventueel zou verslaan. De opdracht was meerledig; de capaciteit vergroten,  inhaken op Amsterdam (leidsplein) als locatie, ondergronds bouwen (architectuur zonder gevels) en een grafische presentatie.

In de presentatie van de prijswinnaar was functiemenging het enige thema waarop in gegaan is. Ook werd er geen uitspraak gedaan over een oplossing van dit thema maar werden er mogelijkheden geboden, welke opendeur- architectuur ten voeten uit is. Het ondergronds werd alleen gezien als maaiveld verlegging. Verder werd hier niet op ingegaan.

Verder werden de volgende kenmerken van het winnende plan gewaardeerd: (ik citeer)

• Kleine realiteitsgehalte
• Oubolligheid
• Irreëel
• Niet perfect op repro- grafisch gebied (prijsvraag van de vereniging Repro Nederland !)
• Mix van functies
• “rijptijd” van het plan
• Soberheid

De meerledigheid van de opdracht komt dus compleet niet terug in deze beoordelingscriteria, en de genoemde kenmerken horen mijn inziens niet toebedeeld te zijn aan een winnaar van deze prijsvraag.

De opdracht laat al zien dat er een integratie van oplossing moet plaatsvinden omdat we te maken hebben met verschillende problemen:

• Je doet een ingreep in het leidsplein, bruisend hart van Amsterdam. Hoe ga je hier mee om? Wat voor uitspraak doe je hier over?
• Wat voor extra’s bied je Amsterdam met je oplossing? Per saldo moet de stad, of zelfs Nederland, niets verliezen. Alleen toevoeging van functies die het plein als plein of openbare ruimte vernietigen, moet heel goed beargumenteerd worden, en er moet een duidelijke visie achter zitten.
• Ondergronds bouwen is een soort van bouwen met heel veel (25) facetten waar je mee kunt werken en op moet letten. Deze kenmerken moet je uitbuiten om tot een goed resultaat te komen. Verlegging van het maaiveld is maar één facet.
• Je moet je eindoplossing aantrekkelijk en duidelijk presenteren.

Het blijkt dus dat de jury niet capabel was om een boordeling  te geven aan de hand van de opdracht, en niet de inzichten heeft die nodig zijn om integratie van grote complexe oplossingsgebieden in te zien.